ارزیابی رویکرد توسعه اراضی دیم در مدیریت و برنامه‌ریزی بهینه منابع آب

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشکده مهندسی علوم آب، دانشگاه شهید چمران اهواز

2 دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه لرستان

چکیده

نیاز به تولید محصولات کشاورزی و محدودیت منابع آب، به‌عنوان عامل مهم در تولیدات کشاورزی، منجر به تشدید کم‌آبی در بسیاری از نقاط جهان شده است. سازمان بین‌المللی مدیریت آب (IOM) با تأکید بر مدیریت آب آبیاری از طریق توسعه اراضی دیم، امکان افزایش تولیدات مواد غذایی را در جهان پیش‌بینی کرده است. در مطالعه حاضر با توجه به نقش مؤثر رویکرد توسعه کشت دیم در برنامه‌ریزی و مدیریت بهینه منابع آب، با استفاده از مدل هیدرولوژیکی SWAT به ارزیابی توزیع زمانی و مکانی ذخیره رطوبت خاک به‌منظور پایش مناطق مستعد و کاهش عدم قطعیت زراعت دیم، در سطح زیر حوضه‌های حوضه آبریز خرم‌آباد پرداخته‌شده است. نتایج نشان داد، پتانسیل ذخیره رطوبتی خاک، بین 600 تا 420 میلی‌متر در سال است. ازاین‌رو می‌توان از میان الگوی زراعی موجود کشت محصولات گندم، جو، نخود و عدس به‌صورت دیم کشت نمود جایگزینی زراعت دیم محصولات مذکور می‌تواند 61/153 میلیون مترمکعب، صرفه‌جویی آب مصرفی حاصل از تغییر کشت آبی به دیم را به همراه داشته باشد. در دشت‌های مرکزی و کمالوند 17900 هکتار به کشت محصولات آب‌بر یونجه، هندوانه، سیب‌زمینی و برنج اختصاص داده‌شده است. جایگزین نمودن محصولات آب‌بر با محصولات زراعی باارزش اقتصادی بالا و نیاز آبی پایین مانند زعفران و موسیر باعث صرفه‌جویی 68/117 میلیون مترمکعب آب آبیاری در یک‌فصل زراعی خواهد شد. نتایج نشان داد که تغییر الگوی آبیاری محصولات مستعد زراعت دیم از آبی به دیم و همچنین حذف محصولات آب‌بر، در مجموع باعث صرفه‌جویی 29/271 میلیون مترمکعب آب مصرفی طی یک دوره زراعی می‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Assessment of approach of development of rainfed in optimizing water resources management and planning

نویسندگان [English]

  • Mohammad Reza Sharifi 1
  • Hesam Nasseri Nejad 1
  • Ali Mohammad Akhond Ali 1
  • Ali Haghizadeh 2
1 Faculty of Water Science Engineering, Shahid Chamran University of Ahvaz
2 Faculty of Agricultural and Natural Resources, Lorestan University
چکیده [English]

The need to produce agricultural products and the limitation of water resources, have led to dehydration. According to the International Organization for Water Management, land development will increase food production. Therefore, considering the effective role of rainfed development approach in optimizing water resources management, in this study, using SWAT, to evaluate the time and space distribution of soil moisture storage in order to monitor the susceptible areas of rainfed farming, is under the basins of Khorramabad watershed. . The results showed that the soil moisture storage potential has a range of between 600 and 420 millimeters per year. Therefore, it is possible to cultivate crops with this water requirement in rainfed areas in different parts of the basin. Among the existing cropping patterns, it is possible to cultivate wheat, barley, pea and lentil as dryland. The replacement of rainfed farming with these products could be as high as 153.6 million cubic meters, which would save water from water conversion to rainfed. Replacing water products including alfalfa, watermelon, apple and rice in Central plains and Kamalwand with a total area of 17,900 hectares will result in better water management in the basin with lower crop yields including saffron and moss. Became the replacement would save 116.78 million cubic meters of water in one crop. The results showed that changing the pattern of irrigation of susceptible agricultural products from rainfed water, as well as removing water products, would save 217.29 million cubic meters of water consumed during a crop period.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Limitation of Water Resources
  • Storage of Soil Moisture
  • Change cropping pattern
  • SWAT